ћирилица

Društvo mladih lingvista je u toku 2013. godine organizovalo 15 lingvističkih predavanja za sve zainteresovane za jezik i lingvistiku. Predavanja su se održavala u Kancelariji za mlade i Naučnom klubu Centra za promociju nauke. Cilj ovih okupljanja je bio da se studenti informišu o aktuelnim lingvističkim istraživanjima i da se pokrene konstruktivan dijalog među mladim lingvistima.


 

Dr Dušica Filipović Đurđević: Verovatnoće značenja reči i obrada višeznačnih imenica: slučaj polisemije

U istraživanjima koja su poredila vreme prepoznavanja višeznačnih reči sa vremenom prepoznavanja reči sa jednim značenjem pokazano je da se višeznačne reči obrađuju brže. Potom je pokazano da ovaj nalaz važi isključivo za polisemične reči, odnosno višeznačne reči čija značenja su međusobno povezana. U ovom istraživanju predložena je nova mera višeznačnosti – neizvesnost značenja. Ova mera zasnovana je na entropiji, informaciono-teorijskoj meri, a odslikava dve karakteristike višeznačnosti. S jedne strane, osetljiva je na broj značenja reči, pri čemu neizvesnost raste sa porastom broja značenja. S druge strane, osetljiva je na verovatnoće pojedinačnih značenja reči, pri čemu neizvesnost raste sa porastom ujednačenosti verovatnoća (manjom razlikom među verovatnoćama reči). U dva eksperimenta leksičke odluke prvi put je pokazano da pored broja značenja, na vreme obrade utiče i ujednačenost verovatnoća značenja. Ovaj nalaz upoređen je sa srodnim nalazima u ostalim segmentima jezika, a diskutovan je u svetlu modela paralelne distribuirane obrade reči.

Dr Dušica Filipović Đurđević je docent na Odseku za psihlogiju Filozofskog fakulteta u Novom Sadu. Takođe je član Laboratorije za eksperimentalnu psihologiju Filozofskog fakulteta u Beogradu.

Prezentaciju sa predavanja možete videti ovde. (N.B. Napominjemo da je prezentacija, kao i sav materijal na sajtu, zaštićena Creative Commons licencom (Autorstvo-Nekomercijalno-Bez prerada 3.0 Srbija), pod kojom se podrazumeva da je dozvoljeno umnožavanje, distribucija i javno saopštavanje dela, bez prerada, ali samo u nekomercijalne svrhe i pod uslovom da se navede ime autora.)

Dodaj komentar (0)

Dr Biljana Sikimić: Savremena terenska antropološko-lingvistička istraživanja

Timska terenska istraživanja, započeta u Balkanološkom institutu SANU početkom dvadeset prvog veka, pokušavaju da objedine rezultate i metodologije anglosaksonske antropološke lingvistike i ruske etnolingvističke škole, ali se umnogome sve više oslanjaju i na druge srodne humanističke discipline. Aktuelna pitanja istraživačke etike i naučne restitucije u humanističkim naukama ukazuju na određeni zaokret ka ciljevima društvenih nauka (sociologiji, psihologiji). Obavljena timska terenska istraživanja analiziraju se iz perspektive naučnog makroplaniranja, ali se pojedina mogu specifikovati i kao ’mešovita’ (saradnja sa istraživačima drugačije naučne orijentacije ili sa kolegama iz drugih naučnih centara, obuka kolega bez terenskog iskustva), ’iznuđena’ (u nedostatku materijalnih sredstava radi se na terenima za koje nisu potrebni putni troškovi i dnevnice), ili ’naručena’ (inicirana od strane lokalne zajednice, sa različitim obavezama istraživačkog tima). Istraživač se na terenu prilagođava znanju i željama sagovornika, i tek u neposrednoj komunikaciji sa njim odlučuje kakav će razgovor voditi; ovakvu terensku ’slobodu’ u velikoj meri je omogućio timski rad i svest o budućem arhiviranju snimljene građe, koja ne mora biti od neposredne koristi za samog istraživača. Istraživačka subjektivnost je – uostalom kao i subjektivnost sagovornika – u lingvističkoj antropologiji podrazumevana i očekivana.
Tokom analitičke elaboracije snimljene terenske građe, u prvi plan je istaknuto problematizovanje klasičnih etnografskih podataka koji se sada pokazuju u sasvim drugom svetlu. Već uočena fragmentacija i interdisciplinarnost slovenske etnolingvistike jesu karakteristike i beogradske antropološke lingvistike. Krajnji rezultat celog istraživačkog poduhvata ostaje otvoren, a  može se odrediti i kao polifunkcionalna, multimedijalna baza podataka, odnosno – on ima naučno-dokumentacioni karakter.
Tokom analitičkog dela rada često se postavljalo i pitanje koga sagovornik, odabran prema tradicionalnim dijalektološkim kriterijumima, predstavlja – „dijalektološku stvarnost“ ili rekonstrukciju nekadašnjeg stanja lokalnog govora oko sredine dvadesetog veka. Takav sagovornik ni u kom slučaju nije reprezentativan za današnje stanje govora u istraživanom naselju u celini. Isto pitanje (ili čitav set pitanja na tu temu) moglo bi se postaviti u vezi sa terenskim istraživanjima u drugim humanističkim disciplinama, čije se metode zasnivaju na rekonstrukciji jezika i kulture.

Dr Biljana Sikimić je viši naučni saradnik u Balkanološkom institutu SANU.

Prezentaciju sa predavanja možete videti ovde. (N.B. Napominjemo da je prezentacija, kao i sav materijal na sajtu, zaštićena Creative Commons licencom (Autorstvo-Nekomercijalno-Bez prerada 3.0 Srbija), pod kojom se podrazumeva da je dozvoljeno umnožavanje, distribucija i javno saopštavanje dela, bez prerada, ali samo u nekomercijalne svrhe i pod uslovom da se navede ime autora.)

Dodaj komentar (0)

Dr Maja Miličević: Od prevodilačkih grešaka do jezičkih zakonitosti: zamenice u prevodima na srpski jezik

Brojna istraživanja pokazuju da prevedeni tekstovi poseduju lingvistički zanimljive odlike koje prevazilaze ono što se tipično smatra greškama usled „lošeg prevoda“. Naime, i prevodi visokog kvaliteta se u određenim leksičkim i gramatičkim osobinama mogu razlikovati od tekstova izvorno nastalih na istom jeziku. U izlaganju će se o ovoj pojavi govoriti na primeru subjekatskih zamenica u srpskom jeziku.
Srpski spada među jezike u kojima se subjekat može izostaviti (up. (Ja) čitam). Istraživanja posvećena drugim jezicima istog tipa pokazuju da se subjekatske zamenice u prevodima upotrebljavaju češće nego u neprevodnim tekstovima, a sreće se i tvrdnja da je hiperprodukcija rezultat promena u unutrašnjem jezičkom sistemu prevodilaca, do kojih dolazi usled intenzivne izloženosti drugom jeziku. U izlaganju će biti prikazani preliminarni podaci iz korpusnog i eksperimentalnog istraživanja koji ukazuju na to da su u srpskom jeziku ovakve tendencije prisutne u manjoj meri i biće reči o mogućim razlozima za to.

Dr Maja Miličević je docent na Katedri za opštu lingvistiku Filološkog fakulteta u Beogradu.

Dodaj komentar (0)

Mr Nataša Ristivojević Rajković: Konceptualizacija olfaktorne percepcije u norveškom i srpskom jeziku

Uvodni deo predavanja biće posvećen predstavljanju teorije konceptualne metafore i postavci kognitivne lingvistike o konceptualizaciji našeg unutrašnjeg bića uz pomoć telesnog (embodiment). U glavnom delu predavanja će biti predstavljeno istraživanje o metaforičkim značenjima glagola olfaktorne percepcije zasnovano na jezičkom materijalu norveškog i srpskog jezika. Polazi se od ideje o dominaciji vizuelnog opažanja nad ostalim vrstama percepcije iznete u radovima Oke Viberja (Åke Viberg) i Iv Svitser (Eve Sweetser) i od hipoteze Iv Svitser o univerzalnosti polisemantičke strukture glagola mirisanja. Inspirisano nekim kritikama ovakvog shvatanja, istraživanje ima za cilj da na osnovu ispitivanja glagola olfaktorne percepcije norveškog i srpskog jezika utvrdi da li je metaforički potencijal jezičkog izraza mirisanja/odavanja mirisa potcenjen u dosadašnjim lingvističkim istraživanjima.   

Mr Nataša Ristivojević Rajković je zaposlena kao asistent na Grupi za skandinavske jezike na Filološkom fakultetu Univerziteta u Beogradu.

Prezentaciju sa predavanja možete videti ovde. (N.B. Napominjemo da je prezentacija, kao i sav materijal na sajtu, zaštićena Creative Commons licencom (Autorstvo-Nekomercijalno-Bez prerada 3.0 Srbija), pod kojom se podrazumeva da je dozvoljeno umnožavanje, distribucija i javno saopštavanje dela, bez prerada, ali samo u nekomercijalne svrhe i pod uslovom da se navede ime autora.)

Dodaj komentar (0)

Dr Ljudmila Popović: Evidencijalnost u srpskom jeziku

Evidencijalnost kao semantička kategorija obuhvata strategije i operacije upućivanja na izvor  informacije koja čini suštinu propozicije. Njena struktura se sastoji od obaveznih i fakultativnih činilaca koji utiču na izbor odgovarajućih jezičkih sredstava.
Pri nultoj evidencijalnosti informacija koja se prenosi markira se kao posvedočena, odnosno neposredno doživljena. Idealan primer nulte evidencijalnosti predstavlja referisanje o situaciji koje protiče paralelno sa procesom njene percepcije. Nulta evidencijalnost svedoči o prenošenju informacije „iz prve ruke“.
Pri inferencijalnoj evidencijalnosti informacija se markira kao takva do koje se stiže putem logičkog razmišljanja i zaključivanja na osnovu raspoloživih simptoma situacije koje govorno lice percipira lično ili do njih dolazi saznajnim putem. Razlika između nulte evidencijalnosti i inferencijalnosti može biti potvrđena na leksičkom nivou – mogućnošću upotrebe u inferencijalnim iskazima modalnih operatora, koji odslikavaju veću ili manju epistemičku distancu govornika prema saopštavanom, s obzirom na stepen njegove ubeđenosti u istinitost vlastitih zaključaka.
Jezički pokazatelji istinitosti informacije koja čini osnovu propozicije pripadaju sredstvima epistemičke modalnosti i čine fakultativne elemente u strukturi evidencijalnog iskaza. Evidencijalni markeri su obeleženi epistemičkim obertonovima u većoj ili manjoj meri. Isti marker (npr. navodno) može predstavljati pokazatelj evidencijalnosti, ako upućuje na izvor informacije samostalno − ona se navodno razbolela (tj. neko tvrdi da se ona razbolela), kao i sredstvo iskazivanja epistemičke modalnosti, ako se koristi uz drugo evidencijalno sredstvo − on je navodno rekao... (tj. nisam siguran da je on to rekao).
Poseban slučaj inferencijalne evidencijalnosti predstavlja endoforička evidencijalnost, koja je zasnovana na prenošenju informacije o promenama u govornikovom organizmu, tj. indirektnog govornikovog iskustva koje je zasnovano na opažanju odgovarajućih simptoma.
U okviru raportivnih iskaza izdvajamo iskaze sa autocitiranjem, konkretnim, neodređenim i uopštenim izvorom informacije. Radi preglednosti jezičkih sredstava realizacije različitih tipova evidencijalnosti u srpskom jeziku biće ponuđen njihov tabelarni prikaz.
Evidencijlnost u srpskom jeziku pretežno se realizuje leksički – pomoću odgovarajućih uvodnih konstrukcija i reči, posredstvom veznika i partikula, kao i modalnih glagola, koji imaju poseban gramatički status u svim jezicima. Pored navedenih sredstava, evidencijalno značenje kao sekundarno realizuju u srpskom jeziku  pojedine gramatičke kategorije. U pitanju su  evidencijalne ekstenzije gramatičkih kategorija. Periferna gramatička sredstva realizacije evidencijalnosti u srpskom jeziku razmotrićemo na primeru komplementne klauze, kategorije glagolskog vida, kategorije vremena, nominalizacije, pasivne konstrukcije.

Dr Ljudmila Popović je redovni profesor ukrajinskog jezika i književnosti na Filološkom fakultetu u Beogradu. Prof. Popović je i upravnik Katedre za slavistiku na istom fakultetu.

Dodaj komentar (0)