ћирилица

Društvo mladih lingvista je u toku 2014. godine organizovalo 12 lingvističkih predavanja za sve zainteresovane za jezik i lingvistiku. Predavanja su se održavala u Kancelariji za mlade i Naučnom klubu Centra za promociju nauke. Cilj ovih okupljanja je bio da se studenti informišu o aktuelnim lingvističkim istraživanjima i da se pokrene konstruktivan dijalog među mladim lingvistima.


 

Dr Marta Bjeletić: Etimologija kao lingvistička disciplina i rad na etimološkom rečniku srpskog jezika

Etimologija je lingvistička disciplina koja se bavi proučavanjem porekla reči. Naziv je dobila prema grčkom pridevu etymos ‘pravi, istinski’. Kao moderna nauka, etimologija je počela da se formira tek početkom XIX veka (sa pojavom i usponom istorijske i uporedne lingvistike) i tokom svog razvoja prošla je kroz nekoliko faza. Prvu fazu karakteriše orijentacija isključivo na spoljašnju formalnu sličnost upoređivanih reči, drugu – orijentacija na fonetiku i apsolutizacija glasovnih zakona, treću – orijentacija na infrastrukturu, koja objedinjuje morfonologiju i tvorbu, čime se sa korenske etimologije prešlo na etimologiju konkretnih leksema, i najzad četvrtu – orijentacija na semantiku. Savremen metodološki postupak, dakle, podrazumeva uvažavanje svih relevantnih faktora (ne samo fonetike, prozodije, morfologije, tvorbe, već i semantike, hronološke i dijalekatske raslojenosti leksike, arealne distribucije pozajmljenica itd.), čijom se pravilnom interpretacijom u najvećem broju slučajeva dolazi do valjanog etimološkog tumačenja.
Većina slovenskih, kao i ostalih evropskih jezika, danas ima etimološke rečnike, kako obimne višetomnike strogo naučnog usmerenja, tako i popularnije profilisane jednotomnike. Srpski jezik se u tom pogledu nalazi u specifičnoj situaciji. Iako za njega postoji relevantan etimološki rečnik (P. Skok, Etimologijski rječnik hrvatskoga ili srpskoga jezika I–IV, Zagreb 1971–1974), taj priručnik je danas već zastareo i nepotpun. Stoga je osamdesetih godina prošlog veka pokrenut projekat novog etimološkog rečnika srpskog jezika (Etimološki rečnik srpskog jezika 1–, Beograd 2003–). Budući da je u pitanju dugoročan poduhvat, pristupilo se i izradi jednotomnog rečnika koji bi našoj stručnoj i široj javnosti predstavio etimološku interpretaciju osnovnog leksičkog fonda srpskog jezika.
Na predavanju će biti predstavljena etimologija kao lingvistička disciplina, slovenska (i u okviru nje srpska) etimološka leksikografija, a primerima odrednica biće ilustrovan rad na etimološkom rečniku.

Dr Marta Bjeletić je naučni savetnik u Institutu za srpski jezik SANU.

Snimak predavanja možete videti ovde

Prezentaciju sa predavanja možete videti ovde. (N.B. Napominjemo da je prezentacija, kao i sav materijal na sajtu, zaštićena Creative Commons licencom (Autorstvo-Nekomercijalno-Bez prerada 3.0 Srbija), pod kojom se podrazumeva da je dozvoljeno umnožavanje, distribucija i javno saopštavanje dela, bez prerada, ali samo u nekomercijalne svrhe i pod uslovom da se navede ime autora.)

Dodaj komentar (0)

Dr Maja Savić: Zadatak reprodukcije pseudoreči kao mera fonoloških sposobnosti dece

Istraživanje koje će biti prikazano deo je postupaka za konstrukciju testa fonološkog razvoja namenjenog deci predškolskog uzrasta. Cilj istraživanja bio je da se napravi test kojim bi se u kliničkoj praksi mogla razlikovati deca koja imaju teškoće ili kasne u fonološkom razvoju od dece koja se normalno razvijaju u ovom pogledu.
Kao metod odabran je zadatak ponavljanja pseudoreči s obzirom na to da nalazi dobijeni na različitim jezicima pokazuju da su teškoće u ponavljanju pseudoreči značajan pokazatelj mogućih teškoća u jezičkom razvoju. Pseudoreči koje smo koristili u istraživanju sistematski su konstruisane variranjem relevantnih fonoloških obeležja (dužina reči, mesto akcenta, nastup, koda), za koja smo pretpostavili da su diskriminativna za praćenje tipičnog i atipičnog fonološkog razvoja dece koja usvajaju srpski jezik.
Ispitivali smo i upoređivali tačnost reprodukcije tri grupe pseudoreči kod predškolske dece (uzrasta 3, 4, 5 i 6 godina) variranih po dimenziji jezičke univerzalnosti/specifičnosti. Prvu grupu činile su tzv. kvazi-univerzalne pseudoreči bez prozodije konstruisane od niza slogova strukture CV koje su izgovarane sa istovetnim naglašavanjem slogova. U drugoj grupi te iste pseudoreči izgovarane su sa prozodijom tipičnom za srpski jezik (kvazi-univerzalne pseudoreči sa prozodijom). Pseudoreči u ova dva zadatka konstruisane su prema preporukama međujezičkog istraživanju međunarodnog projekta COST Action IS0804, a u skladu sa fonološkim karakteristikama srpskog jezika. Treću grupu činile su jezički specifične pseudoreči: sadržale su slogove sa konsonantskim klasterom na početku sloga i/ili konsonantom na kraju sloga (CCV, CVC, CCVC). Konstruisane su po ugledu na britanski TOPhS (Van der Lely & Harris, 1999), uz proveru da li odgovaraju specifičnostima srpskog jezika. U sve tri grupe pseudoreči variran je broj slogova tj. dužina pseudoreči.
U toku predavanja prikazaćemo rezultate koji pokazuju da ispitivana strukturalna i prozodijska svojstva pseudoreči utiču na tačnost reprodukcije kod dece različitog uzrasta.

Dr Maja Savić je docent na Filološkom fakultetu u Beogradu. Takođe, saradnik je u Laboratoriji za eksperimentalnu psihologiju Filozofskog fakulteta u Beogradu.

Prezentaciju sa predavanja možete videti ovde. (N.B. Napominjemo da je prezentacija, kao i sav materijal na sajtu, zaštićena Creative Commons licencom (Autorstvo-Nekomercijalno-Bez prerada 3.0 Srbija), pod kojom se podrazumeva da je dozvoljeno umnožavanje, distribucija i javno saopštavanje dela, bez prerada, ali samo u nekomercijalne svrhe i pod uslovom da se navede ime autora.)


Dodaj komentar (0)

Dr Snežana Vučković: Kako reči menjaju značenje - o nekim uzrocima semantičke promene

Proces razvitka značenja određene lekseme ili određene grupe leksema veoma je složen i uslovlјen mnoštvom različitih lingvističkih i ekstralingvističkih činilaca koji, s jedne strane, dovode do aktivnog obogaćivanja semantičke strukture reči, pre svega kroz razvoj prenesenih značenja, a sa druge ‒ ­­­­­do semantičke specijalizacije osnovnog značenja. Taj razvitak odvija se kroz raznosmerne procese jačanja odnosno smanjenja produktivnosti u pojedinim ograncima konkretnog derivaciono‑semantičkog stabla, kroz izmenu tipova polisemije na različitim etapama jezičkog razvitka, u okvirima kako konkretnog etimološkog gnezda tako i u koordinatama složenih i često skrivenih međugnezdovnih veza koje počivaju na dubinskim strukturama njihovih sinkretičnih genetskih paradigmi. Zbog ovako složene evolucije na određenom sinhronom nivou može doći do prekida tvorbeno-semantičkih veza među rečima koje predstavlјaju reflekse istog prajezičkog korena rekonstruisanog na nivou prajezika‑osnove tj. do procesa deetimologizacije. ­Deetimologizacija predstavlјa jednu od zakonitih tendencija svojstvenih opštem razvitku jezika. Ona nastaje kao posledica istorijskih promena oblika, značenja ili funkcije pojedinih reči, odnosno promena u leksičkom i gramatičkom sistemu jednog jezika i dešava se na svakoj etapi njegovog razvoja.
Na predavanju će se najpre govoriti o nekim od osnovnih uzroka koji dovode do semantičke promene (vanjezičkim  i unutarjezičkim), da bi se u njegovom centralnom delu pozabavili procesom deetimologizacije kao jednom od osnovnih unutarjezičkih uzroka promene značenja reči. Cilј ovog predavanja je predstavlјanje osnovnih jezičkih procesa, pojava, odnosno zakonitosti koje uslovlјavaju, prate i dovode do deetimologizacije značenja reči.

Dr Snežana Vučković je docent na Katedri za srpski jezik sa južnolosvenskim jezicima Filološkog fakulteta u Beogradu.

Snimak predavanja možete videti ovde

Prezentaciju sa predavanja možete videti ovde. (N.B. Napominjemo da je prezentacija, kao i sav materijal na sajtu, zaštićena Creative Commons licencom (Autorstvo-Nekomercijalno-Bez prerada 3.0 Srbija), pod kojom se podrazumeva da je dozvoljeno umnožavanje, distribucija i javno saopštavanje dela, bez prerada, ali samo u nekomercijalne svrhe i pod uslovom da se navede ime autora.) 

Dodaj komentar (0)

Dr Biljana Marić: Iz sintakse tuđeg govora u ruskom i srpskom jeziku

Prvi deo predavanja biće posvećen osnovnim tipovima prenošenja tuđeg govora i njihovim sintaksičkim karakteristikama.
U drugom delu ćemo konkretnije obraditi neka od sredstava prenošenja tuđeg govora u ruskom i srpskom jeziku: glagole kojima se uvodi direktni i indirektni govor (uzimajući u obzir i stilske karakteristike) i rečce-ksenopokazatelje. 

Dr Biljana Marić je docent na Katedri za slavistiku Filološkog fakulteta u Beogradu. 

Snimak predavanja možete videti ovde

Prezentaciju sa predavanja možete videti ovde(N.B. Napominjemo da je prezentacija, kao i sav materijal na sajtu, zaštićena Creative Commons licencom (Autorstvo-Nekomercijalno-Bez prerada 3.0 Srbija), pod kojom se podrazumeva da je dozvoljeno umnožavanje, distribucija i javno saopštavanje dela, bez prerada, ali samo u nekomercijalne svrhe i pod uslovom da se navede ime autora.)

Dodaj komentar (0)

Dr Vesna Krajišnik: Specifičnosti nastave (srpskog kao) stranog jezika

Već dugi niz godina metodička istraživanja ukazuju na specifičnosti nastave stranog jezika u odnosu na nastavu maternjeg jezika. Te specifičnosti se ogledaju u metodičkim, didaktičkim, glotodidaktičkim, ali i širim lingvističkim aspektima. I dok se u svijetu metodici nastave stranog jezika pridaje sve veća pažnja, u našoj zemlji se tek poslednjih godina bojažljivo ukazuje na distinkciju dviju metodika, specifičnosti jedne u odnosu na drugu i potrebi za unapređenjem i primjenom metodike nastave srpskog kao stranog jezika.
U ovom predavanju će se ukazati na način organizacije nastave stranog jezika, na tipologiju časa i, s tim u vezi, na posebne karakteristike lektorskog časa sa organizacionog i strukturnog aspekta.
Dio predavanja će biti posvećen specifičnosti nastave srpskog kao stranog jezika s obzirom na lingvističku strukturu našeg jezika. Ukazaće se na probleme u usvajanju jezika, tipske greške i načine za njihovo prevazilaženje. S obzirom na to da se usvajanjem stranog jezika usvaja i kulturološki milje govornika tog jezika, ukazaće se i na specifične kulturološke paradigme i interesantna zapažanja stranih studenata u, za njih novom, socio-kulturološkom okruženju.

Doc. dr Vesna Krajišnik je upravnik Centra za srpski jezik kao strani pri Filološkom fakultetu u Beogradu.

Snimak predavanja možete videti ovde.

Dodaj komentar (0)